یکشنبه, 29 مهر 1397 ساعت 10:21

مسجد شیخ لطف الله ( استان اصفهان )

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

شیخ لطف الله، مسجدى در اصفهان در میان هزاران مسجد لاجوردى این شهر، رو به آفتاب نشسته و تماشاگر گذر تاریخ است این بنا یکی از نفیس ترین

آثاری است که از زمان صفویه در اصفهان به جای مانده است و همچون جواهرى درخشان در تاریخ معمارى ایرانیان مى‏درخشد . این مسجد بی نظیر در ضلع شرقی میدان نقش جهان و در مقابل کاخ عالی قاپو واقع شده است. شاخصه هایی در این مسجد دیده می شود که در زمان خود کم نظیر بود. لوییس ای کان، معمار برجسته جهانی در بازدیدی که از اصفهان داشت در رابطه با شیخ لطف الله عنوان کرده ؛ من فقط در عالم خیال و با جوهری از طلا و نقره می توانم چنین اثری را تصور کنم .

 کتیبه هایی درخشان با خط استاد علیرضای تبریزی عباسی، پلان ویژه این مسجد، کاشیکاری های معرق بسیار نفیس در داخل و خارج گنبد، استفاده از نور طبیعی و رنگ های زیبا همه و همه از جمله ویژگی های چشمگیر این بناست.

طرح این مسجد در زمانی که نقشه چهارباغ و باغ هزار جریب به مرحله اجراء درآمد و در دورانی که معماری صفویه به شکوفایی رسیده بود مورد بهره برداری قرار گرفت. ساخت این مسجد در نیمه اول قرن یازده هجری، در سال 1011 هجری قمری (1602م) و به فرمان شاه عباس اول آغاز شد و در سال 1028 هجری قمری (1619م) به اتمام رسید ساخت این مسجد هجده سال به طول انجامید. معمار این مسجد استاد محمدرضا اصفهانی، پسر استاد حسین بنا اصفهانی بوده است. این مسجد بر خرابه های مسجدی که قبلا در آن محل بوده ساخته شد.

این مسجد به نام یکی از علمای بزرگ عصر صفوی به نام شیخ لطف الله بن عبدالکریم، نامیده شده است. شیخ لطف الله یکی از علمای بزرگ عصر صفوی بود. وی از اهالی جبل عامل لبنان بود که مانند شیخ بهایی و برخی علمای دیگر توسط شاه عباس از لبنان به ایران مهاجرت نموده و ابتدا در مشهد و قزوین و پس از آن در اصفهان سکنی گزیدند. از آنجا که حکومت صفوی، حکومتی مذهبی بود و به اسلام و به خصوص مذهب تشیع بسیار بها می داد، علمای آن را نیز تکریم می کرد. از سوی دیگر شیخ لطف الله پدر زن شاه عباس بود. از این رو در محل زندگی شیخ، مسجد و مدرسه ای به نام او ساخته شد که در این محل به تدریس دروس فقهی و جلسات دینی اشتغال داشت.

جلو خان مسجد با عقب نشستگی از بدنه شرقی میدان آغاز می شود. بعد از عبور از چهار پله به محوطه سر در می رسیم. قسمت تحتانی دیوارهای این محوطه با سنگ مرمر زرد پوشیده شده است، سکوهای بزرگ کناری هم از همین نوع سنگ هستند. در ورودی مسجد به صورت دو لنگه است که از چوب چنار یکپارچه ساخته شده اند و پس از گذشت چهارصد سال هنوز پابرجایند. در جلوی‌ مسجد حوض‌ 8 ضلعی‌ زیبایی‌ قرار داشته‌ که‌ در سال‌های‌ 1316 تا 1318 برداشته‌ شده‌ است‌. در این‌ زمان‌ پوشش‌ کف‌ گنبد خانه‌ از جنس‌ گچ‌ بوده‌ و پنجره‌های‌ چوبی‌ منصوب‌ در آن‌ روشنایی‌ زیرزمین‌ را تامین‌ می‌کرده‌ است‌.

سردر ورودی این مسجد با مقرنس کاری های کم نظیر پوشیده شده است. در اینجا تفصیل و پیچیدگی با سادگی پیوند خورده است. این مجموعه دارای ظرافتی تزیینی است که جز در سردر مسجد امام، نظیری ندارد. اما سردر مسجد امام، از این آرامش و سکون خاص نخستین مسجد شخصی شاه عباس بی بهره است. قسمت های پایین تر با کاشی های هفت رنگ، با نقوشی از گل و گلدان پوشیده شده است.

این بنا نه دارای مناره است و نه دارای شبستان ورودی (حیاط) و همچنین ورودی آن پله می‌خورد. این خود از ویژگی های منحصر بفرد مسجد شیخ لطف الله است که در کمتر مسجدی دیده شده. عدم وجود شبستان و صحن ورودی این مسجد را به مقتضیات تقارنی میدان نقش جهان (قرار گرفتن مسجد رو به روی عمارت عالی‌قاپو) نسبت داده اند که در نهایت منجر به این مسئله شده است که نتوان صحنی یا حیاطی رو به قبله برای آن طراحی کرد.

مسجد توسط چهارطاق نمای فیروزه ای در وسط و چهار طاق نمای گوشه ای، به هشت بخش تبدیل شده است. در طاق نمای جنوبی محراب قرار گرفته است. محراب مسجد شیخ لطف الله از شاهکارهاى بى‌نظیر هنر معمارى و از زیباترین محراب‌های است که در مساجد اصفهان مى‏توان مشاهده کرد. درون محراب دو لوح وجود دارد. نابغه‏اى كه این همه شكوه و جلال زیبایى و هنر را به این مسجد بخشیده، كسى است که سمت چپ و راست محراب را امضا نموده و خود را «فقیر حقیر محتاج به رحمت خدا»، محمد رضا بن استاد حسین بناى اصفهانى معرفى كرده است و بعد از نام او تاریخ 1028 هجرى (1618 میلادى) دیده مى ‏شود.

بعد از کتیبه های دور تا دور، نگاره هایی لوزی مانند در گنبد دیده می شوند که تعداد آن ها 32 عدد است. در واقع 4 دیوار به 8 ضلع، 8 به 16 پنجره و 16 تبدیل به 32 نگاره ها شده است. به تدریج که به مرکز گنبد نزدیک می شویم اندازه این نگاره ها کوچکتر می شود که باعث می شود گنبد مرتفع تر به نظر آید. این بنا بیشتر به یک پرستشگاه نور شباهت دارد تا یک مسجد.

یکی از ویژگی های حائز اهمیت مسجد شیخ لطف الله، کتیبه های کار شده در آن است. بیشتر این کتیبه ها به خط استاد زمان علیرضا عباسی است و البته یکی از شاگردان او به نام «باقربنا» که در خطاطی از استاد خود کم نداشت ولی نام او تحت شعاع نام علیرضا عباسی قرار گرفته و کمتر از او یاد می شود. کتیبه خارجی گنبد مسجد شیخ لطف الله به خط ثلث با کاشی سفید معرق بر زمینه لاجوردی به ترتیب شامل سوره های شمس و دهر و کوثر است. بالاى پنجره‏ سر در مسجد دو كتیبه به خط نستعلیق وجود دارد كه یكى از آنها چنین عبارتى را در بردارد: «مایه محتشمى خدمت اولاد على است» كتیبه بزرگ و اصلى واقع در سر در مسجد به خط علیرضا عباسى است كه با خط ثلث بر كاشیهاى معرق نوشته شده است.  اطراف محراب کتیبه‏هایى به خط علیرضا عباسى و خطاط دیگر که باقر بنا بوده، دیده مى‏شود. در این کتیبه‏ها روایاتى از پیامبر اکرم و امام ششم شیعیان امام جعفر صادق (ع) نقل شده است. دو کتیبه فوقانی داخل مسجد نیز هنر دست علیرضا عباسی است.

شاید بتوان گفت استاد محمدرضا در پی ایجاد فضایی متفاوت بوده است و در واقع نه فقط مسجد بلکه حتی پرستشگاهی برای همه ادیان و فضایی برای متوجه کردن انسان به سوی نوری الهی.

نقوش دیوارهای این مسجد همه تمثیلی از گیاهان بهشتی اند و همانند مسجد جامع عباسی در جای جای آن می توان حضور این نقوش را دید. رنگ و نقش در این مسجد، بیننده را مسحور خود می کند. موسوی فریدنی در کتاب اصفهان از نگاهی دیگر عنوان کرده: آن آدم ها مگر زندگی را چقدر رنگارنگ و پر عشوه می دیده اند.

نکته ای که محققین و پژوهشگران بر آن اذعان می کنند اختصاصی بودن مسجد شیخ لطف الله است. یکی از دلائل این مدعا حالت ویژه مسجد و نداشتن صحن و مناره است که در اکثر مساجد اسلامی جز لاینفک بناست. شاید به همین علت است که جهانگردانی که در زمان صفوی از اصفهان بازدید کرده اند، کمتر از این مسجد مطلبی نگاشته اند و شاید به این علت باشد که مسجد همسایه شیخ لطف الله یعنی مسجد امام، به علت عظمت خود بیشتر مورد توجه قرار می گرفته و مسجد شیخ تحت تاثیر آن قرار گرفته است. در مسجد امام از انعکاس صدا و در شیخ لطف الله از انعکاس نور بهره گیری شده است.

بهترین زمان بازدید از مسجد شیخ لطف الله نزدیک طلوع و غروب آفتاب است به علت اینکه خورشید نزدیک افق قرار گرفته، بازتاب تابش آن به نقش طاووس وسط گنبد می رسد. انعکاس نور از سطح کاشی ها در این حالت به گونه است که چیزی شبیه دم طاووس شکل می گیرد. این بنا از زیباترین آثار جهانی است که دیدن آن به هر صاحب ذوقی توصیه می شود.

 

خواندن 102 دفعه آخرین ویرایش در یکشنبه, 29 مهر 1397 ساعت 10:32

ساز سفر پاسارگاد

وب سایت اطلاع رسانی گردشگری فکر سفر

کلیه حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به مجموعه ساز سفر پاسارگاد می باشد.