سه شنبه, 26 دی 1396 ساعت 14:00

مسجد آقا بزرگ (شهرستان کاشان)

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

مسجد – مدرسه ی آقا بزرگ کاشان توسط حاج محمد تقی مشهور به خانیان برای امام دامادش ملا مهدی نراقی ملقب به آقا بزرگ احداث شده است.

این بنا به نام های حاج محمد تقی، آقا بزرگی و نراقی مشهور است. ملا مهدی نراقی یکی از پنج پسر ملا مهدی نراقی کاشانی، بزرگ خاندان نراقی بود. از آنجا که پیش از ولادت او پدرش ملا مهدی جهان را بدرود گفت، به نام پدر معروف شد و به نام آقای کوچک نامیده می شد. وی از علمای بزرگ زمان خود بود. درمان حیاط او وقتی محمد شاه قاجار از سفر اصفهان به کاشان آمد، در پی حوادثی که در این شهر پیش آمد و منجر به فرمان مجازات عده ای توسط شاه شد، محمد شاه که به خانه ملا مهدی نراقی وارد شده بود هم به منظور احترام و هم دل جویی، وی را به آقا بزرگ ملقب کرد. تاریخ دقیق آغاز ساختمان بنا بر آنچه از روی کتیبه سردرد میتوان یافت به سال ۱۲۴۸ق. بوده. اما جزئیات برخی تزیینات و بنای محراب و تخمهای فرعی آن، آنچنان که از سایر کتیبه ها بر می آید گویا تا سال۱۲۶۴ق. ادامه داشته است. ساختمان بنا در روزگار پادشاهی محمد شاه قاجار آغاز شد و در سال های نخستین سلطنت ناصرالدین شاه به پایان رسید. سالها پیش از احداث این بنا در محل این مسجد و مدرسه، مسجدی وجود داشته که در حادثه زلزله بخش زیادی ار آن تخریب شده بود.

بنای سر در که به صورت بنایی مجزا و خاث طراحی شده است خاطره سر در باغ های سنتی ایران را به ذهن می آورد. در مسیر راهرو طولانی با شیب موجود درگاه هایی باز شده تا با چند پله راه ورود به سقفی که در واقع صحن شمالی مسجد است، باشند. صحنی که خود سقف نیم طبقه مدرسه علمیه است و مسجد زمستانی بنا. از جبهه شمالی که سر در آن واقع است، بنا به صورت چهار طبقه در می آید که دو طبقه متعلق به سر در است و در طبقه زیرین به صورت دو نیم طبقه است، نیم طبقه بالا به صورت مسجد زمستانی و نیم طبقه پایین فضایی که در تابستان به عنوان مدرسه استفاده می شود. طبقه بالای سر در شامل چهار اتاق است که از دو طرف به وسیله درگاه هایی باز است از یک طرف با منظر زیبای مسجد و از طرف دیگر با خارج بنا ارتباط تصویری ایجاد می کند. از داخل بنای سر در راه پله ای برای ورود به این بخش موجود نیست و باید از پله های پشت بام برای رسیدن به آن استفاده کرد.

دو بادگیر در دو طرف و کمی جلوتر از بنای سر در با ارتفاع و ابعادی متناسب بر جلوه و زیبایی بنا افزوده اند. از بادگیر ها توسط کانالهایی هوای خنک به مدرسه تابستانی رسانده می شود. بخش مسجد بنا با سایر مساحد موجود تفاوتهایی دارد. بنا بر سنت معمول مساجد در ایران، شبستان اصلی و گنبد خانه معمولا در چهار جبهه یا حداقل سه جبهه بسته هستند، به خصوص جهت محراب حتما بسته و بدون در و پنجره ساخته می شده است اما در این بنا بر خلاف مساجد موجود، در ابتدا بخش گنبد خانه در فصول گرم و تابستان های داغ منطقه کویری می شد اما بعد از احداث بنا به شیوه گفته شده در سمت غرب آن شبستان وسیعی بنا شد که به وسیله سه درگاه بزرگ با پنجره چوبی سبک به محوطه گنبد خانه راه دارد و از این شبستان به عنوان فضای اصلی مسجد استفاده می شد. مسجد شامل گنبد خانه ای است با مقصود وسیع مربع که روی هشت پایه ضخیم و جرزهای قطور قرار دارد. گنبد دو پوسته آجری به صورت گسسته میان تهی است و در اطراف آن روی گوشواره های ایوان مرتفع جلو گنبد، دو گلدسته با پوششی از کاشی معرق ساخته شده است. آنچه در تناسبات این بخش جلب توجه می کند، ارتفاع زیاد آن است. به خصوص ارتفاع زیاد گنبد آن که با توجه به گلدسته کوتاه و باریک بسیار جلب توجه می کند. گنبد حدود ۶ متر از گلدسته بلندتر است.

محراب مسجد در زاویه جنوبی گنبد با تزیینات مقرنس و گچ کاری و کتیبه ای که تاریخ احداث به سال ۱۲۶۴ درآن آمده است، در محلی واقع شده که در معماری مساجد چندان متداول نیست. از آنجاکه جبهه جنوبی مسجد باز است، قرارگیری محراب که جهت جنوب غربی دارد در دیوار غربی دور از انتظار نیست. در آغاز جبهه غربی مانند سه جبهه دیگر باز بوده و تنها دهانه بسته آن همین دهانه ای بود که محراب درآن احداث شده است. اما در شبستانی که در بخش غربی بنا احداث شده نیز همچنان محل محراب در منتهی الیه گوشه جنوب غربی و در جهت قبله اصلی قرار گرفته است. یکی از مهمترین نکاتی که در این بنا جلب توجه می کند، تزئینات بناست. تقریبا همه انواع هنرهای تزئینی معماری ایران در این بنا به کمال مورد استفاده بوده است. انواع کاشیکاری، کادر بندی، رسمی بندی و یزد بندی، مقرنس کاری، گچبری، نقاشی، کارهای چوبی در این بنا دیده می شود. اما استفاده محدود و ساده از این تزئینات که به صورت استفاده غالب از نمای آجری بارنگ مطبوع آن است، آرامشی عارفانه در نما و سایر بخشها بوجود آورده که بخصوص در بدو ورود هر بیننده را تحت تأثیر قرار می دهد.

گنبد بزرگ و خوش تناسب بنا نیز که نمایی آجری دارد علیرغم ارتفاع زیاد آن، واجد مردم واری و تواضع خاصی است که در تعداد کمی از این گونه بناها دیده می شود. برخلاف بناهای سنتی ایران بخصوص مساجد که نماهای اصلی کاشیکاری شده و احجام را تحت تأثیر قرار می دهند، استفاده یکنواخت آجر و رنگ یکنواخت حاکم در نماهای اصلی و فرعی باعث شده تا احجام بنا خود را بهتر بنمایانند. مجموعه این عوامل بنایی را بوجود آورده که برخورد جدید و نو آورانه ای را در بنا به نمایش گذارده که نشانه هایی از تحولات زمانه خود را دارد. بنای مسجد-مدرسه آقا بزرگ کاشان زمانی ساخته شده که اولین نشانه های تأثیر پذیری معماری ایران از غرب مشاهده می شود. تقریبا همزمان با این بنا، بناهایی چون عالی قاپو و کاخ گلستان با الهام از معماری غرب ساخته شده اند. اما معماری ایران به راه دیگری افتاد و این بنا بعنوان معدود نمونه هایی از این دست باقی ماند. اکنون می توان در نگاه به گذشته معماری ایران به این بنا بعنوان نمونه ای که بیشتر متعلق به امروز است، نگریست.

 

خواندن 923 دفعه آخرین ویرایش در چهارشنبه, 27 دی 1396 ساعت 10:01

تماشاخانه تصویر

ساز سفر پاسارگاد

وب سایت اطلاع رسانی گردشگری فکر سفر

کلیه حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به مجموعه ساز سفر پاسارگاد می باشد.