دوشنبه, 24 مهر 1396 ساعت 11:42

سنگ نگاره های تیمره (استان مرکزی)

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

( کهن ترین آثار تاریخی به جا مانده از بشر )

سنگ نگاره ها یا هنرهای صخره ای کهن ترین آثار تاریخی و هنری به جامانده از بشر هستند. به تعبیری بستر بوجود آمدن حروف رمزی ، خط ، تبادل پیام ،

زبان ، تاریخ ،اسطوره ها، هنر و فرهنگ از سنگ نگاره هاست و آنها از بهترین ابزارهای رمزگشایی ماقبل تاریخ هستند سنگ نگاره ها به تعبیری مادر تاریخ ، هنر، زبان ، خط ، اسطوره ها و فرهنگ ها هستند. وجود این آثار باستانی نشان از قدمت تمدن هر کشوری دارد و در ایران نیز این دستکند های بشری بسیار دیده شده اند بطوریکه تعداد آنها فقط در یک منطقه محدود در بخش تیمره (خمین) به بیش از ۲۱ هزار مورد می رسد که عمر بعضی از آنها نزدیک به چهل هزار سال برآرود شدها ست. تیمره منطقه ای در تقاطع سرچشمه های رود انار بار است و قدیمی ترین نشانه های تمدن بشری در این نقطه یافت شده. تیمره در منطقه مابین محلات ،خمین و گلپایگان قرار گرفته و «قیدو» و «مزاین» کهن ترین آثار تاریخی و هنری بجامانده از سنگ نگاره های این منطقه هستند.

یکی از مهمترین و شاید کاملترین مجموعه های سنگ نگاره کشور که در خمین قرار دارد، نمادها، کتیبه ها و سنگ نگاره های تاریخی منطقه تیمره است، این نگاره ها که ناشی از تجربیات عینی و باورهای اعتقادی و فرهنگی نیاکان ما می باشد بر دل صخره های متعددی در بخش جنوبی استان مرکزی دیده می شود. درحالی که انسان امروزی تاکنون موفق به کشف هیچ پدیده تاریخی و هنری با قدمت چهل هزار سال نشده، با این وجود در منطقه تیمره خمین قدمت بعضی از سنگ نگاره ها حکایت از قدمتی 40 هزار ساله دارد. تنگ غرقاب – قیدو در کنار رودخانه گلپایگان در شرق شهرستان خمین و روستای فرنق، آشنا خور، هاجیله رضا آباد، نور آباد و نصر آباد و آشمسیان در اطراف رودخانه خمین و کنار سد جباده از جمله مهمترین مراکزی است که دارای بیشترین سنگ نگاره می باشد.

دکتر مرتضی فرهادی در کتاب موزه ها در باره تعداد سنگ نگاره های موجود در تنگ غرقاب قیدو و همچنین سرشاخه های رودخانه خمین و گلپایگان را بالغ بر ۲۵ تا ۳۰ هزار عدد برآورد نموده است. عمده نگاره ها مربوط به جانوران بویژه بز کوهی و شکار آنان توسط انسان است. در این نگاره ها ابزار اصلی شکار انسان تیر و کمان و نیزه بوده است. با بررسی های صورت گرفته، تصاویر پستاندارانی همانند بز کوهی، قوچ، پلنگ، گرگ، گوزن، شیر، گراز، آهو، گورخر، شتر و پرنده گانی همانند کبک، بوقلمون، هد هد و درنا، بیشترین نگاره ها را تشکیل می دهد. از دیگر سنگ نگاره های موجود در منطقه می توان به سنگ نوشته ها و کتیبه های تنگ غرقاب در صخره کتیبه دار و چم اسبه اشاره نمود.

اسرار شگفت انگیزی در نقش های تیمره وجود دارند که دیدن آنها هوش از سر می برد. در بزرگترین تابلوی سنگی تیمره که روی تخته سنگی به مساحت 40 متر مربع تصویر شده و به کتیبه بزرگ معروف است بیش از 150 نقش یک جا جمع شده اند. راز گشایی همین سنگ نگاره به تنهایی به سال ها کار پژوهشی در سطح جهانی نیازمند است. در بالای انبوه نقش های حیوانات این تابلو مرد شکارچی ای دیده می شود که از کمندی نا متعارف و عجیب استفاده می کند. درست کنار پای او حیوانی با بدن زره پوش پیداست. بازمانده این پستانداران از گونه کمربندداران با پوشش زرهی امروز در آمریکای مرکزی و جنوبی به نام آرمادیلو باقی مانده اند. اما آنچه در تیمره تصویر شده شاید موجود منقرض شده ای به نام دودیکوروس باشد که درست مانند این نقش دمی گرز مانند داشته است. این موجود که انواعی از آن تا چهار متر طول داشتند از شکارهای انسان غارنشین بوده و حدود11 هزار سال پیش در پایان عصر یخبندان منقرض شده است. نظر قطعی درباره ماهیت جانوران موجود در نقش های تیمره که مدت ها پیش منقرض شده اند به کارشناسی زیست شناسان و دیرین شناسان نیاز دارد و می تواند به پایان نامه های دانشگاهی و اکتشافات جدی منجر شود. در میان نقش های تیمره دست کم یک نقش از ببر دندان شمشیری(یا دندان اره ای) نیز پیدا شده است. این گربه سانان در سراسر دنیا وجود داشته اند اما بنابر دانش امروز گونه اروپا-آسیایی آنها30 هزار سال پیش منقرض شده و فقط در آمریکا این حیوان تا 10 هزار سال پیش در پایان دوران یخبندان باقی مانده است. آیا این نقش در تیمره باقی ماندن این گونه را تا دوران نوسنگی در فلات ایران نشان می دهد؟

در منطقه مزاین از مجموعه تیمره درست مشرف به رودخانه نقش حیرت انگیز دیگری وجود دارد که آن را به طور کاملا اتفاقی یافت شده است . یک مرد شکارچی با شمشیر در حال کشتن موجودی شبیه به میمون است. رو به روی آنها حیوانی عظیم با گردنی دراز سر به سوی انسان برگردانده و نعره می کشد. در نگاه اول نقش آن  بی شباهت به دایناسورها نیست اما نسل دایناسورها میلیون ها سال قبل منقرض شده بودند. حتی موجودی مانند پاراکراتریوم  که به این نقش شبیه بوده حدود 20 میلیون سال پیش منقرض شده است. آنها پستاندارانی شبیه به کرگدن اما با کرگدنی دراز و بدون شاخ بوده که تا شش برابر یک فیل آفریقایی وزن داشته اند. احتمال دیگر رابطه این نقش با اجداد اسب هاست. در بسیاری موارد نیز سنگ نگاره ها با اندیشه های اسطوره ای و انتزاعی کشیده شده اند یا بخش هایی از بدن حیوان به قصد اغراق آمیز و غیر واقعی تصویر شده است. تمام اینها هاله ای از رمز و راز را بر نقش های تیمره می کشند.

انسان بالدار نقش اسرارآمیز دیگری است که در سنگ نگاره های کهن جهان پیدا شده است. این نقش در تیمره به شکل انسانی با دست های گشوده و بسیار بزرگ و بال مانند پیدا شده است. این نقش احتمالا نمادی انتزاعی و سمبلیک است و نه نشان دهنده انسان پرنده. اما جالب اینجاست که چگونه برخی نقش های سنگ نگاره ای درست شبیه هم در قاره های مختلف جهان تصویر شده اند. مشابه نقش انسان بالدار در تیمره نقش معروفی در پارک ملی یلواستون ایالات متحده است که از بومیان سرخ پوست حدود10 هزار سال پیش به جا مانده است. امکان ارتباط و تبادل افکار میان اقوام بدوی دوران نو سنگی در فلات ایران و آمریکا وجود نداشته، پس چگونه است که در سوی دیگر دنیا آنها نیز نقش مشابهی را تصویر کرده اند؟ این تنها نمونه از این شباهت ها نیست. شکل هندسی و نمادهای دیگری نیز در سنگ نگاره های کاملا دور از هم تکرار شده اند. از آمریکا تا اروپا و سیبری در نقاشی های غارها و در سنگ نگاره ها نقش دستی با پنجه پیدا شده است که اغلب به تعداد کنار هم نقش شده اند. این نقش در تیمره هم وجود دارد. آیا این نمادی کهن از پیمان بستن است؟ بعضی محققان معتقدند این نمادهای یکسان در ذهن انسان پیش از تاریخ به همسانی ژنتیکی ذهن انسان و واکنش های آن به محیط اطراف بر می گردد و به تجارب و خاطراتی از نسل های قبل که در ضمیر ناخود آگاه انسان باقی می ماند. نقش هایی شبیه به انسان بالدار یا انسان های دیو پیکر و عظیم با شاخک هایی بر سر که در تیمره نیز وجود دارند، گاهی نشانه ملاقات هوشمندان فرا زمینی با انسان دانسته شده اند. اما متخصصان این رشته باور عمومی را نمی پذیرند. وقتی نقش ها را در قالب تصاویری انتزاعی و سمبلیک بدانیم شاید به جای تصور موجودات فضایی مفاهیمی اسطوره ای و نمادین از زندگی انسان دوران نو سنگی بیابیم.

خواندن 1137 دفعه آخرین ویرایش در شنبه, 09 دی 1396 ساعت 13:38

تماشاخانه تصویر

ساز سفر پاسارگاد

وب سایت اطلاع رسانی گردشگری فکر سفر

کلیه حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به مجموعه ساز سفر پاسارگاد می باشد.